Relacja władza - wiedza - pozew, pozew o rozwód, pozew rozwodowy, pozew o alimenty, pozew alimentacyjny, pozew o zapłatę, sprzeciw, nakaz zapłaty

Relacja władza - wiedza

Jednym z ważniejszych aspektów problemu władzy podjętych przez Foucault była relacja władza - wiedza. Relacje pomiędzy wiedzą i władzą można identyfikować na różnych poziomach struktur społecznych. Skutki posiadania lub braku pewnej wiedzy mogą być daleko idące. Nierówności społeczne mogą być kształtowane, utrwalane lub pogłębianie właśnie w związku ze zróżnicowanym dostępem do wiedzy przez jednostki lub grupy społeczne. Może następować narzucanie pewnej wiedzy, interpretacji świata innym grupom, co stwarza warunki utrzymywania kontroli, sterowania zachowaniami, sposobami myślenia o świecie. W takim kontekście wiedza powiązana z władzą staje się ideologią.[1]

 

Ciekawym przykładem wpływu wiedzy na władzę jest opis procedury sądowej z XVII wieku.[2] Mianowicie, oskarżony nie miał dostępu do dowodów. Cały proces karny był dla niego niejawny. Często nie wiedział nawet, kto go oskarża. Wiedza była absolutnym przywilejem strony ścigającej. Strona ścigająca, czyli jak się zdaje ta posiadająca władzę, była jednak ściśle ograniczana przez wiedzę. Mianowicie sędziów obowiązywały ścisłe reguły. Dowód musiał mieć postać wywodu logicznego opartego na dowodach, które były ściśle kategoryzowane (szeregowane) według swojej wagi (na przykład dowody bezpośrednie, pośrednie, poszlaki itd.).

 

Wiedza wytwarza efekty władzy, czyli określone praktyki społeczne. Z kolei te praktyki wpływają na kształt możliwych przedmiotów wiedzy. Nauki społeczne także są terenem takiego działania. Legitymizujący władzę charakter tych nauk polega na wzmacnianiu procesów obiektywizacji zjawisk, co może zaciemniać ich kontekstową i historycznie przypadkową naturę.[3] 

 

W późnym okresie swojej twórczości Foucault zmienił nieco zainteresowania, rezygnując z obrazu władzy jako siły zewnętrznej wobec człowieka i go formującej. Skupił uwagę na władzy jednostki względem własnej osoby i na procesach konstruowania tożsamości.[4] Wynikało to zapewne z uświadomienia sobie niebezpieczeństwa, iż pozostanie przy wcześniejszym ujęciu zamykało analizę w modelu jednostronnym, akcentującym represyjny charakter władzy. W istocie stosunki władzy są odwracalne i niestałe. Ponadto jest ona nieintencjonalna i bezpodmiotowa, to znaczy nie jest sprawowana przez konkretnych ludzi celowo, lecz reprodukuje się automatycznie, przez wzory codziennego zachowania, mówienia i myślenia.[5] 

 

Stosunki władzy istnieją w równym stopniu w strukturach państwa, jak i w relacjach życia codziennego. Władza państwowa jest tylko jednym z wielu, wcale nie najważniejszym, sposobem jej działania. Szczególnymi typami sprawowania władzy są dominacja i rządzenie. Foucault dominację potępiał, jako relację opartą na braku wolności, dużo uwagi poświęcał natomiast rządzeniu. Rozumiał przez nie szeroko wpływ na postępowanie swoje i innych, zarządzanie - sobą, ale także państwem. W tym właśnie wymiarze sprawowania władzy zawiera się racjonalność, techniczna sprawność, skuteczność działania. Właściwość ta jest najwyraźniejszą cechą nowoczesnych państw, skupionych na coraz szerszych zakresach nadzoru nad obywatelami. W swoich analizach historycznych śledził proces rozwoju podstaw racjonalności rządzenia w nowożytnych dziejach Zachodu. Wskazał na trzy składniki: dyscyplinę, władzę pastoralną i myśl liberalną. Przez dyscyplinę rozumiał techniki nadzoru, reglamentacji i klasyfikacji, których rozwój powiązany jest z rozwojem wiedzy. Podstawowym skutkiem tych praktyk było uznanie przewidywalności działań ludzi i zbiorowości i – stąd – ich podatności na manipulację.[6] Władza pastoralna, podobnie jak dyscyplina będąca produktem szczególnych warunków historycznych, współcześnie znajduje wyraz w idei państwa opiekuńczego.[7] Owa władza ma charakter dobroczynny, bo rządzący poświęca się dla ludu, a nie lud dla niego. Każda jednostka jest zobowiązana do realizacji określonego celu, bez możliwości wyboru. Owo zobowiązanie wymusza na jednostce całkowite podporządkowanie i akceptację autorytetu oraz ustalonych przez niego praw, co gwarantuje mu władzę i kontrolę nad swymi ludźmi. Wreszcie liberalizm, wspierając wolność jednostek, w istocie ułatwia sprawowanie nad nimi władzy, na przykład poprzez mechanizmy edukacyjne. 

 

Pogłębiona analiza związku władzy z wiedzą prowadzi także do stwierdzenia, że we współczesnych organizmach państwowych realna władza coraz wyraźniej jest umiejscowiona poza rządem, wykraczając daleko poza politykę, dotyka zasadniczych zrębów kultury. Jest więc w praktyce naukowej, w takich formach ekspertyz wspierających władzę „oficjalną” jak ekonomia, psychiatria czy medycyna.

 

Swoje zadanie Foucault upatrywał nie tyle w konstruowaniu ogólnej teorii władzy, lecz w rekonstrukcji niektórych, fragmentarycznych, zmiennych splotów relacji władzy/wiedzy. Usiłował śledzić te związki, i demaskować, odsłaniać ich istotę. „Usiłuję wywołać swego rodzaju sprzężenie pomiędzy naszą rzeczywistością a wiedzą o naszych dziejach. Mój ewentualny sukces zaowocowałby realnymi skutkami w naszej obecnej historii. Mam nadzieję, że moje książki stają się prawdziwe dopiero po ich napisaniu – nie wcześniej.”[8]

 

 


[1] A. Zybertowicz, Przemoc i poznanie. Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1995, s. 182-183.

[2] M. Foucault, Nadzorować i karać, op. cit., s. 36.

[3] E. Bińczyk, Krytycznie o polskiej socjologii zmiany, „Studia Socjologiczne” 2001, nr 3, s. 91.

[4] C. Lemert, G. Gillan, Michel Foucault. Teoria społeczna i transgresja, PWN, Warszawa 1999, s. 16.

[5] E. Bińczyk, Krytycznie..., op. cit., s. 89.

[6] M. Foucault, Nadzorować i karać, op. cit.

[7] Państwo opiekuńcze to państwo kładące szczególny nacisk na rozwiązywanie problemów społecznych, z często występującym ustrojem socjalistycznym, panującym także w sferze gospodarczej i będącym przeciwieństwem liberalizmu ekonomicznego.

[8] C. Lemert, G. Gillan, Michel Foucault. Teoria społeczna i transgresja, op. cit., s. 116.

Kancelarie

 

Kancelaria Prawna
Horoszkiewicz sp. z o.o.

Rozwody

Alimenty

Podział majątku

Władza rodzicielska

tel. 606 514 804

odszkodowanie za opóźniony lub odwołany lot

zachowek - jeśli zostałeś pominięty w spadku sprawdź co Ci się należy

regulowanie stanu prawnego nieruchomości