ZAIKS  historia i geneza powstania - pozew, pozew o rozwód, pozew rozwodowy, pozew o alimenty, pozew alimentacyjny, pozew o zapłatę, sprzeciw, nakaz zapłaty

ZAIKS  historia i geneza powstania

Od połowy XIX stulecia, jedną z cech dynamicznych przemian społecznych, jakie miały miejsce w Europie, była walka o docenienie wartości wykonywanej pracy i sprawiedliwy system wynagradzania za nią. Inaczej mówiąc, czyniono próby położenia kresu dotychczasowemu ekonomicznemu wyzyskowi panującemu na różnych polach ludzkiej aktywności. Przejawem narastania tej świadomości była również walka autorów i kompozytorów o prawne uniemożliwienie czerpania zysków z eksploatacji ich dzieł. Spontanicznie powstawały rozmaite organizacje i stowarzyszenia, często o międzynarodowym charakterze, których statutowym celem była praktyczna realizacja tych celów. Nie można nie przecenić ich roli w wypracowywaniu legislacyjnych rozwiązań wprowadzanych na świecie po I wojnie światowej.

 

W Polsce, która po niemal 120-letniej niewoli odzyskała swą niepodległość, rolę taką spełnił ZAiKS. Stowarzyszenie, wtedy znane jako Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych, założono w marcu 1918 roku w Warszawie z inicjatywy grupy wziętych autorów i kompozytorów lekkiej muzy. Inicjatywa ta miała charakter pionierski - nie istniał bowiem jeszcze ani Związek Literatów Polskich, ani Związek Kompozytorów Polskich, ani też legendarny Związek Autorów Dramatycznych.[1]

 

Obrady pierwszego ogólnego zebrania trwały trzy dni. Uczestnicy zebrania zapoznali się z opracowanym przez członków – założycieli tymczasowym regulaminem, który miał być podstawą działania stowarzyszenia do czasu opracowania, uchwalenia i zatwierdzenia przez władze statutu. Za najważniejsze punkty tego regulaminu uznano postanowienia następujące:

 

            „Związek ma stać na straży interesów materialnych i moralnych autorów i kompozytorów zasilających swymi utworami repertuar teatrzyków literackich, estrad i scen kabaretowych. W tym celu Związek:

 

1.      określa minimum honorarium za utwory członków,

 

2.      wprowadza kontrakt normalny, wszystkich członków obowiązujących,

 

3.      obmyśla środki zmierzające do ochrony praw własności autorskiej (agentury na prowincji),

 

4.      zawiera imieniem członków na ich życzenie umowy,

 

5.      prowadzi pertraktacje z dyrekcjami teatrów,

 

6.      rozstrzyga spory między stronami za obopólną ich zgodą,

 

7.      występuje na drogę sądową w imieniu swoich członków po otrzymaniu od nich plenipotencji.

 

Związek ma prawo :

 

1.      przejmować prawa własności swoich członków,

 

2.      czuwać nad własnością zmarłych autorów na rzecz ich spadkobiercy,

 

3.      reprezentować prawa autorów i kompozytorów obcych, z którymi wejdzie w porozumienie.

 

Związek ma prawo rozszerzyć swoją działalność przez :

 

1.      wydawanie zaliczek na utwory.

 

2.      urządzanie widowisk dochodowych.

 

3.      podejmowanie wydawnictw członkowskich.” [2]

 

Założyciele ZAiKS-u natychmiast nawiązali kontakty z organizacjami istniejącymi już w innych państwach europejskich, przede wszystkim ze słynnym Association Litteraire et Artistique Internationale z siedzibą w Paryżu. Pomimo przystąpienia Polski do konwencji berneńskiej w 1920 roku, liczący trzydziestu kilku członków ZAiKS walczył o przetrwanie i realizację swych celów w zrujnowanym ekonomicznie i rozdartym politycznie kraju. Co prawda liczba jego członków, postrzegających otwierające się możliwości rozwiązań legislacyjnych, wzrosła w roku 1923 do stu kilkunastu osób, to jednak przełomowym okazał się rok 1926.

 

Dzięki osobistym kontaktom członków Rady Stowarzyszenia udało się namówić ALAI (Association Litteraire et Artistique Internationale) do odbycia swego XXXVI Kongresu w Warszawie.

 

W końcu 1926 roku w Warszawie istniał już Polski Oddział Towarzystwa Ochrony Prawa Autorskiego. Aktywna działalność oraz nawiązane serdeczne kontakty zaowocowały zaproszeniem polskich autorów do Paryża na koleżeński międzynarodowy zjazd organizacji autorskich, który w trakcie obrad, m.in. dzięki inicjatywie obecnych tam Polaków, przekształcił się w założycielski kongres Confederation Internationale des Societes d'Auteurs et Compositeurs (CISAC). Tak rozpoczęły się dziesięciolecia ścisłej współpracy ZAiKS-u z CISAC-em, w którego władzach zasiadali i dzielili się swą wiedzą tacy wybitni członkowie i wieloletni prezesi Stowarzyszenia, jak Walery Jastrzębiec-Rudnicki, Jan Lesman, Jerzy Boczkowski, Kazimierz Wroczyński, Karol Małcużyński, czy Andrzej Szczypiorski.[3]

 

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, na terytorium państwa funkcjonowały trzy systemy prawa autorskiego: ustalony austriacką ustawą z dnia 26 grudnia 1895 r. o prawie autorskim do utworów literatury, sztuki i fotografii, niemiecka ustawa z dnia 9 stycznia 1907 r. o prawie autorskim do utworów sztuk plastycznych i fotograficznych, oraz ustawa rosyjska z dnia 20 marca 1911 r. o prawie autorskim. Sprawa jednolitej kodyfikacji stała się nagląca. Prace ustawodawcze w tym zakresie stały się szczególnie pilne po przystąpieniu Polski w 1920 r. do Konwencji Berneńskiej.[4] Efektem niemal siedmioletniej pracy prawotwórczej było uchwalenie w dniu 29 marca 1926 r. ustawy o prawie autorskim.[5] Położono tym samym kres dominacji silniejszych finansowo użytkowników tych praw. W ślad za umacnianiem się pozycji Stowarzyszenia na arenie międzynarodowej, inne krajowe organizacje autorskie powierzają ZAiKS-owi prowadzenie interesów swoich członków.

 

Od roku 1929 datują się równie twórcze kontakty członkowskie ZAiKS-u z międzynarodową organizacją nagrań mechanicznych Bureau International des Societes gerant les Droits d'Enregistrement et de Reproduction Mecaniques - BIEM. W latach siedemdziesiątych, prezes ZAiKS-u Karol Małcużyński zasiadał w ścisłym 5-osobowym kierownictwie tej organizacji.

 

Tuż przed wybuchem II wojny światowej ZAiKS był relatywnie dużą organizacją autorską reprezentującą ogromny międzynarodowy portfel repertuarowy. Był organizacją powiązaną dziesiątkami umów z większością użytkowników tego repertuaru. Do podniesienia prestiżu w oczach opinii publicznej przyczyniały się spektakularne wygrane autorów w bataliach prawniczych toczonych na sali sądowej. A były to spory nie byle jakie, żeby wspomnieć choćby bezpardonową walkę o likwidację Stowarzyszenia w połowie lat trzydziestych, toczoną przez Polskie Radio, nie płacące należnych autorom tantiem. Niestety w tragicznym wrześniu 1939 roku w zbombardowanej siedzibie Stowarzyszenia spłonęła praktycznie cała dokumentacja prawna, finansowa i członkowska. Jeszcze dwa dramatyczne miesiące próbowano kontynuować działalność, potem decyzją władz okupacyjnych zawieszono ją na czas nieokreślony, praktycznie do końca wojny.

 

Restytucja powojennego ZAiKS-u miała miejsce w maju 1945r., dokładnie trzy dni po kapitulacji Niemiec. Pierwszym lokalem biurowym było prywatne mieszkanie dyrektora Jastrzębca-Rudnickiego, mieszczące się w Warszawie przy ul. Chmielnej 25.[6] Na mocy decyzji prezydenta m. st. Warszawy z 7 stycznia 1946 r. na podstawie art. 21 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.[7] zarejestrowano statut i wpisano do Rejestru Stowarzyszeń i Związków "Związek Autorów, Kompozytorów i Wydawców ZAiKS".

 

W 1952 roku sejm uchwalił Ustawę o prawie autorskim, niezmiernie ważną dla działania naszej organizacji. Czasy były trudne, a warunki socjalne niewyobrażalnie trudniejsze. Dla autorów największą bolączką był brak siedziby Stowarzyszenia.

 

W 1958 roku władze Warszawy przekazały ZAiKS-owi do odbudowy ruiny Pałacu Daniłowiczowskiego zwanego przez warszawiaków Domem pod Królami, a przez historyków Biblioteką Załuskich. Ten pałacyk umiejscowiony tuż obok prastarej zabudowy królewskiej stolicy, ma przeszło 300-letnią bogatą historię. Trzykrotnie doszczętnie splądrowany i spalony, przebudowywany gruntownie przez kolejnych właścicieli został pod opieką konserwatora odbudowany wyłącznym sumptem autorów i kompozytorów. Z wdzięcznością przyjęto dar, jaki przekazał CISAC w imieniu autorów zagranicznych. Tutaj na ulicy Hipotecznej 2, w pieczołowicie konserwowanym pałacyku mieści się po dziś dzień biuro Stowarzyszenia.[8]

 

Przez cały 45-letni okres sprawowania tzw. władzy robotniczo-chłopskiej, ZAiKS, dzięki dyplomatycznym umiejętnościom swoich władz, zdecydowanej postawie i lojalności członków, a przede wszystkim dzięki zdrowemu ekonomicznemu myśleniu, zachował swą organizacyjną autonomię. Był to okres naszpikowany administracyjno-finansowymi ograniczeniami będącymi wynikiem działania systemu nakazowo-rozdzielczego i rozbuchanych urzędniczych ambicji. Pomimo licznych prób przejęcia go i przekształcenia w rządową agencję, ZAiKS przetrwał w swym tradycyjnym kształcie, nieskalany żadnym działaniem, które można by uznać za nieetyczne wobec swoich członków.

 

Kiedy w 1989 roku Polska wkroczyła na drogę demokratycznych przemian, Stowarzyszenie w oparciu o ten sam statut, wraz z innymi pokrewnymi organizacjami brało czynny udział w dyskusji nad projektem nowej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a po jej wejściu w życie w 1994 roku, nad projektami nowelizacji i porządkowaniem rynku praw autorskich. Zapisy tej ustawy usankcjonowały istnienie ZAiKS-u jako organizacji zbiorowego zarządzania majątkowymi prawami autorskimi. Udało się również zachować i pielęgnować ów tradycyjny profil organizacji autorskiej jaką pokolenia polskich twórców dziedziczyły po swoich poprzednikach.

 

 


[1] T. Żeromski, Początki ZAiKS-u, [w:] Dom pod Królami. W 75-lecie ZAiKS-u, Warszawa 1993, s. 65.

[2] T. Żeromski, Początki ZAiKS-u, [w:] Dom pod Królami, op. cit., s. 82 – 83.

[3] E. Pałłasz, ZAiKS wczoraj, dziś i Ricardo [w:] Dom pod królami, op. cit., s. 9 – 10.

[4] E. Ferenc-Szydełko, Kształtowanie się praw autorskich do utworu fotograficznego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego - Roczniki Prawnicze” 2000, nr 11, s. 81.

[5] Ustawa z dnia 29 marca 1926 r. o prawie autorskim, Dz. U. 1926, Nr 48, poz. 286.

[6] R. Marszałek, ZAiKS u progu nowego wieku, Warszawa 1998, s. 47.

[7] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach, Dz. U. 1932, nr 94, poz. 808.

[8] Zob. K. Zawadzki, Dom pod Królami [w:] Dom pod Królami, op. cit., s. 55 – 61.

Kancelarie

 

Kancelaria Prawna
Horoszkiewicz sp. z o.o.

Rozwody

Alimenty

Podział majątku

Władza rodzicielska

tel. 606 514 804

odszkodowanie za opóźniony lub odwołany lot

zachowek - jeśli zostałeś pominięty w spadku sprawdź co Ci się należy

regulowanie stanu prawnego nieruchomości