Decyzja ostateczna, czy można ją zmienić? - pozew, pozew o rozwód, pozew rozwodowy, pozew o alimenty, pozew alimentacyjny, pozew o zapłatę, sprzeciw, nakaz zapłaty

Decyzja ostateczna, czy można ją zmienić?

Zasada ogólna trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych, dlatego w świadomości społecznej zasada ta uchodzi za jedno z kardynalnych założeń całego systemu ogólnego postępowania administracyjnego. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji. Wydanie nowej decyzji jest więc jedynym sposobem całkowitego lub częściowego pozbawienia decyzji ostatecznej jej mocy obowiązującej.[1]

Artykuł 16 k.p.a. ustanawia ochronę decyzji ostatecznej przyznając im cechę trwałości, przy równoczesnym wyznaczeniu granic tej trwałości. W myśl art. 16 § 1 kpa decyzja ostateczna to taka decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Przepis ten ustanawia ochronę decyzji ostatecznych przyznając im cechę trwałości. Z przytoczonego wyżej zdania pierwszego art. 16 § 1 kpa wynika, iż jest to nie tylko decyzja, od której nie można wnieść odwołania, ale przede wszystkim, że jest to ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej.[2] Sprawa taka zatem nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły przez ponowne jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie pociąga za sobą sankcję nieważności.

Przyjęte w zdaniu pierwszym art. 16 § 1 k.p.a. rozwiązanie ma dwa podstawowe następstwa prawne dla ukształtowania rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu, a mianowicie:

-           po pierwsze, wyznacza granice pojęcia decyzji ostatecznej, stanowiąc: „Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku są ostateczne”;

-           po drugie, stanowi, że wydanie ostatecznej decyzji jest ostatecznym załatwieniem sprawy administracyjnej.

Konstrukcja prawa trwałości decyzji została oparta na dwóch elementach: cechach trwałości decyzji i warunkach ich obowiązywania. Trwałe są decyzje ostateczne, od których nie służy odwołanie. Takie decyzje posiadają domniemanie ważności, obowiązują i są wykonalne. Uchylenie lub zmiana decyzji może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Granicę prawną takiej decyzji stanowi sankcja nieważności decyzji dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną ostateczną decyzją administracyjną. Obowiązywanie zaś oznacza stabilność rozstrzygnięć administracyjnych w określonym czasie. Obowiązuje tu podstawowa zasada w myśl której dla organu administracyjnego decyzja obowiązuje od chwili jej prawidłowego doręczenia lub ogłoszenia, dla strony od chwili gdy stała się ostateczna.

            Pojęcie ostateczności decyzji administracyjnej dość wcześnie pojawiło się w przepisach prawnych odrodzonego państwa polskiego. W ustawie z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji[3] przepis art. 6 uznawał za ostateczne decyzje wojewody wydane w III instancji, a w kwestii ostateczności decyzji tego organu wydanych w II instancji odsyłał do przepisów odrębnych. Konstytucja Marcowa w art. 71 ustanawiała zasadę dwuinstancyjności, zaś szczegółowe rozwiązania prawne znalazły się w ustawie z 1 sierpnia 1923 r. w sprawie środków prawnych od orzeczeń władz administracyjnych.[4] Ustawa ta w art. 1 stanowiła, że organ odwoławczy rozstrzyga sprawę ostatecznie.

Na tle wcześniej obowiązujących przepisów rolę wyraźnie porządkującą spełniło postanowienie art. 73 rozporządzenia Prezydenta RP z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, które ustanowiło definicję legalną decyzji ostatecznej i prawomocnej. Ostateczna była taka decyzja, od której nie służyło odwołanie lub skarga indywidualna w toku instancji administracyjnych, a prawomocna ta, której nie można zaskarżyć również do sądów administracyjnych. Sformułowanie przepisu dobitnie wskazywało na to, że decyzja musi być ostateczna, ażeby uzyskała cechę prawomocnej, a także na to, że pojęcie prawomocności decyzji jest związane wyłącznie z kontrolą sprawowaną przez sąd administracyjny.[5]

W przepisach pochodzących z okresu II Rzeczypospolitej, a nawet wydanych w pierwszych latach po powstaniu Polski Ludowej nie używano pojęcie decyzja ostateczna, lecz decyzja prawomocna. Pojęcie prawomocności aktu jest związane z procedurami sądowymi: cywilną i karną. Występowało również odnośnie do aktów indywidualnych administracji wtedy, gdy istniała kontrola ich legalności sprawowana przez specjalny sąd administracyjny. Przez pojęcie aktu prawomocnego rozumie się taki akt, który został utrzymany w mocy przez sąd. Akt ostateczny stawał się prawomocny, gdy został utrzymany w mocy przez sąd po rozpatrzeniu skargi albo gdy upłynął termin do jej wniesienia. W Polsce Ludowej nie reaktywowano sądu administracyjnego, jakim do wybuchu II wojny światowej był Najwyższy Trybunał Administracyjny. Przepisy szczególne w bardzo nielicznych przypadkach przyznawały prawo do skargi na decyzje administracyjne do sądu powszechnego. Tylko w tych wypadkach miało znaczenie odróżnienie decyzji ostatecznych od decyzji prawomocnych. W pozostałych wypadkach decyzje określone w przepisach prawnych jako prawomocne były uważane za ostateczne zgodnie z art. 190 k.p.a. w jego pierwotnym brzmieniu. [6]

Po nowelizacji k.p.a. i utworzeniu NSA rozróżnienie decyzji ostatecznych i decyzji prawomocnych ma istotne znaczenie, gdyż różny jest zakres ich mocy wiążącej (szerszy, gdy chodzi o decyzje prawomocne).

W doktrynie prawa administracyjnego kontrowersyjnym problemem jest to, czy decyzji administracyjnej można przypisać cechę prawomocności. W tradycyjnej nauce postępowania administracyjnego rozróżnia się prawomocność formalną i prawomocność materialną. Prawomocność formalna polega na tym, że nie można aktu administracyjnego wzruszyć ze skutkiem prawnym ze pomocą zwyczajnych środków prawnych, prawomocność materialna natomiast – to niewzruszalność aktu administracyjnego, który wiąże zarówno strony, jak i organy państwowe.[7] Skutki prawomocności występują wobec strony i wobec organów państwowych. Skutek prawny prawomocności wobec strony przejawia się w tym, że prawomocność stwarza dla organu administracyjnego upoważnienie do przejścia, z powołania się na nią, do porządku nad żądaniem stron, zmierzającymi do ponownego zajmowania władz sprawą rozstrzygniętą już raz formalnie prawomocnym aktem administracyjnym, a zatem pozbawia stronę drogi do zaskarżenia decyzji, która formalnie nabrała mocy prawnej (prawomocność formalna). Skutkiem prawomocności wobec strony jest związanie decyzją strony.[8]

Skutek prawny prawomocności wobec organu administracji wydającego decyzję wobec innych organów państwowych występuje w postaci skutku pozytywnego – związania decyzją organu administracji wydającego decyzję i innych organów państwowych – oraz skutku negatywnego – niewzruszalności decyzji administracyjnej, która przejawia się nie tylko w jej niezmienności, ale i niedopuszczalności ponownego rozpoznania sprawy rozstrzygniętej decyzją administracyjną (powaga rzeczy osądzonej).[9]

Skutek negatywy prawomocności przejawiający się w niewzruszalności decyzji był podstawowym przeciwko przyznawaniu cechy prawomocności decyzji administracyjnej. Natomiast zdaniem zwolenników przyznania decyzji cechy prawomocności, możliwość prawna wzruszenia decyzji nie pozostaje w sprzeczności z prawomocnością. Prawomocność decyzji nie oznacza bowiem absolutnej niewzruszalności.[10]

W nauce prawa administracyjnego podkreśla się, że decyzja ostateczna na mocy której strony nabyły prawa powinna być bezwzględnie trwała,[11] przy czym trwałość decyzji ostatecznych oznacza, że nie mogą one być zmienione lub uchylone dowolnie, lecz tylko i wyłącznie w nadzwyczajnych trybach oraz w przypadkach określonych w kodeksie lub przepisach szczególnych przy ścisłym zachowaniu owych warunków.

Zasada bezwzględnej trwałości decyzji administracyjnej ma swoich zwolenników, jak i przeciwników. Wywodzi się w teorii, iż w przeciwieństwie do pewności obrotu cywilnoprawnego, w którym występują interesy indywidualne stron, zasada trwałości orzeczeń powinna obowiązywać bezwzględnie. Tymczasem administracja publiczna sprawowana jest w interesie publicznym i polega nie tylko na stosowaniu prawa, ale także na realizacji polityki administracyjnej. Przy zmianach strukturalnych w państwie, twórcza działalność organów administracji nie może być krępowana rozstrzygnięciami nie dostosowanymi do rzeczywistości społecznej, czy gospodarczej. Dlatego też obowiązujące prawo powinno przewidywać prawną możliwość zmian także ostatecznych decyzji administracyjnych. Możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej uzasadnia się zazwyczaj tym, że w imię poszanowania wymagań praworządności nie można utrzymać w mocy decyzji ostatecznych, które zostały wydane z naruszeniem istotnych zasad procedury lub rażąco naruszają obowiązujące prawo materialne. Podnosi się fakt, że uchylenie lub zmiana ostatecznej prawidłowej decyzji uzasadniona może być zmiennością stosunków społeczno – gospodarczych, zmianą okoliczności faktycznych powodujących wyrządzenie szkody dla słusznego interesu strony, co powinno, gdy nie jest sprzeczne z interesem społecznym, znaleźć soje odbicie w nowym kształcie praw nabytych.[12]

Natomiast wzgląd na zasadę współżycia społecznego nie ma wpływu na trwałość decyzji administracyjnej, gdyż zasada ta nie ma mocy modernizowania ani modyfikowania prawa administracyjnego.[13]



[1] W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, s. 123.

[2] Wyrok NSA z dnia 15 lipca 1998 r., II SA 730/98, LEX nr 41768

[3] Dz. Praw. Nr 65, poz. 395.

[4] Dz. U. nr 91, poz. 712.

[5] B. Adamiak, J. Borkowski, Ostateczność i prawomocność decyzji administracyjnej, „Państwo i Prawo” 1989, nr 10, poz. 47.

[6] J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985, s. 84.

[7] Z. Resich, Prawomocność orzeczeń sądowych [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. II, Ossolineum 1987, s. 390 – 391.

[8] B. Adamiak, J. Borkowski, Ostateczność i prawomocność decyzji administracyjnej, op. cit., s. 49.

[9] Z. Resich, Prawomocność orzeczeń sądowych..., op. cit., s. 400.

[10] E. Iserzon, Niektóre podstawowe zagadnienia postępowania administracyjnego de lege ferenda „Państwo i Prawo” 1958, nr 3, s. 403.

[11] J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, Warszawa 1985.

[12] W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne – zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 227.

[13] Wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1984 r., SA/PO 1028/84.

Kancelarie

 

Kancelaria Prawna
Horoszkiewicz sp. z o.o.

Rozwody

Alimenty

Podział majątku

Władza rodzicielska

tel. 606 514 804

odszkodowanie za opóźniony lub odwołany lot

zachowek - jeśli zostałeś pominięty w spadku sprawdź co Ci się należy

regulowanie stanu prawnego nieruchomości